پیوند حکمت، علم، فناوری و سلامت برای ساخت آینده‌ای انسانی‌تر
مرکز تحقیقات علوم و فنون حکمت‌بنیان، یکی از مراکز پژوهشی وابسته به مؤسسه مطالعات و تحقیقات پیشرفته کاربردی دانشگاه تهران است که با هدف کمک به رفع نیازهای علمی و پژوهشی کشور در حوزه علوم و فنون حکمت‌بنیان شکل گرفته است. این مرکز می‌کوشد میان میراث حکمی و علمی ایران اسلامی، علوم پایه، فناوری‌های نوین، آموزش، هوش مصنوعی، طب سنتی، گیاهان دارویی و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای پیوندی زنده و کاربردی برقرار کند.
در نگاه این مرکز، حکمت تنها دانشی تاریخی یا نظری نیست؛ بلکه روشی برای فهم عمیق جهان، انسان، طبیعت، سلامت، آموزش و فناوری است. از این‌رو، مرکز تلاش می‌کند با انجام پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای، دانش نظری را به مسئله‌های واقعی جامعه متصل کند و از دل آن، مسیرهای تازه‌ای برای تولید دانش، توسعه فناوری، تربیت پژوهشگر و خدمت به جامعه بسازد.
مأموریت مرکز
مأموریت مرکز تحقیقات علوم و فنون حکمت‌بنیان، مدیریت و اجرای پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای در حوزه‌های مرتبط با علوم و فنون حکمت‌بنیان است. این مأموریت با همکاری مراکز علمی، آموزشی، پژوهشی و صنعتی داخلی و بین‌المللی دنبال می‌شود و هدف آن ایجاد بستری برای تولید دانش، توسعه فناوری، ترویج علم، تربیت پژوهشگران و ارائه خدمات تخصصی به جامعه است.
این مرکز بر آن است که علوم نظری و عملی را در کنار یکدیگر بنشاند؛ از فلسفه علم و علوم پایه تا طب سنتی، داروشناسی گیاهی، فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی و کاربردهای میان‌رشته‌ای در آموزش، سلامت و جامعه.
پروژه اصلی مرکز
پروژه اصلی مرکز، توسعه مطالعات حکمت‌بنیان و کاربردی‌سازی آن در حوزه‌های فلسفه علم، علوم نظری، علوم عملی، صناعات و فنون، طب سنتی، گیاهان دارویی و فناوری‌های نوین است.
در این چارچوب، مرکز به‌ویژه بر تحقیق و توسعه در زمینه گیاهان دارویی، نانوداروها، مطالعات مولکولی و ژنتیکی، علوم گیاهی، پروتئومیکس ساختاری، علوم پزشکی و بایورزونانس تمرکز دارد. هدف این فعالیت‌ها، دستیابی به فهم عمیق‌تر از ظرفیت‌های طبیعی و زیستی، توسعه دانش فنی، تولید فرآورده‌های پژوهش‌محور و ایجاد پیوند میان حکمت سنتی و فناوری‌های نوین است.
مرکز می‌کوشد طب سنتی و گیاهان دارویی را نه صرفاً به‌عنوان میراثی تاریخی، بلکه به‌عنوان حوزه‌ای قابل مطالعه، آزمون، مدل‌سازی، استانداردسازی و توسعه علمی در نظر بگیرد. از این منظر، مطالعات مولکولی، ژنتیکی، پروتئومیکس، داده‌کاوی، هوش مصنوعی و فناوری نانو می‌توانند ابزارهایی برای بازخوانی، اعتبارسنجی و توسعه دانش در این حوزه باشند.
حوزه‌های فعالیت
فلسفه علم و علوم نظری
یکی از محورهای بنیادین مرکز، پژوهش در فلسفه علم، فلسفه علوم طبیعی، فلسفه ریاضیات و نسبت میان دانش نظری و واقعیت است. مرکز تلاش می‌کند با بازخوانی میراث علمی و فلسفی، زمینه‌ای برای فهم بهتر مبانی علوم جدید، روش‌شناسی پژوهش، نسبت علم و حکمت، و کاربرد علوم پایه در جهان امروز فراهم کند.
علوم عملی، صناعات و فنون
مرکز بر این باور است که علم زمانی کامل‌تر می‌شود که بتواند به عمل، صنعت، فناوری و حل مسئله منجر شود. از این‌رو، یکی از محورهای فعالیت مرکز، مطالعه و توسعه علوم عملی، صناعات، فنون، فناوری‌های نوین و کاربردهای بین‌رشته‌ای دانش است.
طب سنتی، گیاهان دارویی و نانوداروها
این حوزه یکی از محورهای مهم و کاربردی مرکز است. هدف، مطالعه علمی گیاهان دارویی، ترکیبات مؤثره، فرآورده‌های طبیعی، نانوداروها و ظرفیت‌های درمانی و پیشگیرانه آن‌ها با رویکردی علمی، مولکولی، ژنتیکی و داده‌محور است.
علوم گیاهی، پروتئومیکس ساختاری و زیست‌فناوری
مرکز در پی آن است که با بهره‌گیری از علوم گیاهی، مطالعات مولکولی، ژنتیک، پروتئومیکس ساختاری و فناوری‌های نوین، مسیرهای تازه‌ای برای شناخت سازوکارهای زیستی و توسعه کاربردهای علمی و فناورانه در حوزه سلامت، دارو و فرآورده‌های طبیعی فراهم کند.
علوم پزشکی و بایورزونانس
یکی دیگر از زمینه‌های مورد توجه مرکز، مطالعه و بررسی علمی روش‌ها و فناوری‌های نوین در حوزه علوم پزشکی و بایورزونانس است. در این حوزه، مرکز بر انجام مطالعات نظام‌مند، ارزیابی علمی، مدل‌سازی، آزمون‌پذیری و توسعه روش‌های قابل اتکا تأکید دارد.
مراکز تحقیقاتی وابسته
در کنار مأموریت‌های اصلی، مرکز تحقیقات علوم و فنون حکمت‌بنیان با مجموعه‌ای از مراکز تحقیقاتی وابسته و همسو فعالیت می‌کند که هرکدام بخشی از زیست‌بوم علمی، آموزشی و فناورانه آن را تکمیل می‌کنند.
مرکز تحقیقات نوآوری‌های آموزشی
این مرکز بر طراحی و توسعه الگوهای نوین آموزش، عدالت آموزشی، یادگیری هوشمند، آموزش مسئله‌محور و بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای دسترسی بهتر، عادلانه‌تر و مؤثرتر به آموزش تمرکز دارد.
مرکز تحقیقات ترویج هوش مصنوعی، علم و فناوری
این مرکز مأموریت دارد علم، فناوری و هوش مصنوعی را به زبان ساده، تجربه‌محور و الهام‌بخش به جامعه، نوجوانان، دانش‌آموزان و خانواده‌ها منتقل کند. طراحی و راه‌اندازی موزه‌های علمی، باغ علم نوجوان و باغ هوش مصنوعی از مهم‌ترین مسیرهای فعالیت این مرکز است.
مرکز تحقیقات هوش مصنوعی محاسباتی و هندسه جبری
این مرکز بر توسعه علوم پایه، ریاضیات، هندسه جبری، مدل‌سازی محاسباتی و کاربردی‌سازی آن‌ها در حوزه هوش مصنوعی و علوم کامپیوتر تمرکز دارد. هدف آن، پیوند دادن مرزهای دانش نظری با فناوری‌های هوشمند آینده است.
رویکرد مرکز
رویکرد مرکز تحقیقات علوم و فنون حکمت‌بنیان، میان‌رشته‌ای، حکمت‌محور و کاربردگراست. این مرکز می‌کوشد دانش نظری را از کتابخانه و کلاس درس به آزمایشگاه، جامعه، فناوری، سلامت و آموزش پیوند دهد.
در این مسیر، مرکز بر چند اصل تأکید دارد:
- پژوهش بنیادی و کاربردی در کنار یکدیگر؛
- بازخوانی میراث علمی و حکمی ایران اسلامی با نگاه روزآمد؛
- توسعه فناوری و نوآوری در حوزه‌های حکمت‌بنیان؛
- تربیت پژوهشگران خلاق، نقاد و مسئله‌محور؛
- ایجاد کارگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها، کتابخانه‌ها و بانک‌های اطلاعاتی؛
- برگزاری نشست‌ها، همایش‌ها، جشنواره‌ها و برنامه‌های ترویجی؛
- پیوند دانش نظری با فعالیت عملی، محصول، فرآورده و خدمت؛
- همکاری با مراکز علمی، آموزشی، صنعتی و فرهنگی در سطح ملی و بین‌المللی.
چشم‌انداز
چشم‌انداز مرکز، تبدیل شدن به بستری علمی و فناورانه برای احیاء، توسعه و کاربردی‌سازی علوم و فنون حکمت‌بنیان در جهان معاصر است؛ مرکزی که بتواند میان فلسفه علم، علوم پایه، فناوری‌های نوین، طب سنتی، گیاهان دارویی، زیست‌فناوری، آموزش، هوش مصنوعی و جامعه پلی مؤثر و پایدار ایجاد کند.
مرکز تحقیقات علوم و فنون حکمت‌بنیان، خود را محل گفت‌وگوی گذشته و آینده می‌داند؛ جایی که میراث علمی و حکمی، با روش‌های نوین پژوهش، فناوری، آزمایش، داده و هوش مصنوعی پیوند می‌خورد تا دانشی عمیق‌تر، انسانی‌تر و سودمندتر برای جامعه تولید شود.