مرکز تحقیقات توسعه هوش مصنوعی در امنیت فضای مجازی
معرفی
مرکز تحقیقات توسعه هوش مصنوعی در امنیت فضای مجازی ، یکی از مراکز پژوهشی راهبردی وابسته به معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران است که با مشارکت راهبردی شرکت توسعه ارتباطات و با هدف ارتقاء سطح امنیت و پایداری زیرساخت‌های دیجیتال کشور تأسیس گردیده است. اساسنامه این مرکز در تاریخ ۰۱/۰۳/۱۴۰۲ به تصویب هیأت رئیسه دانشگاه تهران رسیده و بر اساس ضوابط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به عنوان یک واحد تقاضا‌محور (نوع ۳) فعالیت خود را آغاز نموده است.
این مرکز، با تکیه بر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، در پی ایجاد، نگهداری و بهبود عملکرد زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری در ارائه سرویس‌های ابری، و همچنین افزایش ضریب امنیت در تمامی طراحی‌ها و پیاده‌سازی‌های زیست‌بوم فناوری اطلاعات ایران است.
جایگاه در اکوسیستم پژوهشکده
در چارچوب کلان‌پروژه امنیت سایبری و زیرساخت (حلقه چهارم از شش‌حلقه اکوسیستم پژوهشکده)، این مرکز به عنوان مجری اصلی توسعه زیرساخت‌های ابری و تأمین امنیت فضای مجازی ایفای نقش می‌کند. این مرکز زیر نظر موسسه نوآوری و فناوری ارس فعالیت داشته و مسئولیت طراحی، پیاده‌سازی و پایش مستمر امنیت شبکه، داده و سرویس‌های دیجیتال را در تمامی حلقه‌های اکوسیستم بر عهده دارد.
چشم‌انداز و رسالت ملی
مرکز با نگاهی راهبردی به جغرافیا، فرهنگ و تاریخ ایران، بر این باور است که با بهره‌گیری از فرصت‌های ناشی از تحول نسل‌های فناوری، می‌توان الگویی بروزرسانی‌شده از تمدن درخشان ایرانی را بازآفرینی کرد. رسالت این مرکز، تبدیل ایران به یک بازیگر اصلی جهانی در حوزه امنیت سایبری و هوش مصنوعی ، از طریق سرمایه‌گذاری بر روی مدل‌های تولیدگر، جستجو و نگهداری داده‌های حجیم است.
اولویت‌های محققان در این مرکز
مرکز با درک عمیق از نیازهای نیروی انسانی خلاق، اولویت‌های خود را برای محققان به ترتیب اهمیت زیر تعریف کرده است:
۱. چالش‌پذیر و جذاب بودن کار
۲. معنادار بودن کار از لحاظ نوع و هدف آن
۳. تعادل بین کار و زندگی شخصی و اجتماعی
۴. حقوق و مزایای مناسب
۵. فرصت رشد علمی و حرفه‌ای
۶. اعتبار علمی و پژوهشی مرکز
۷. شایستگی مدیران
۸. فرهنگ جذاب سازمانی
مأموریت‌های کلیدی
مرکز با تکیه بر رویکردهای نوین هوش مصنوعی، مأموریت‌های زیر را دنبال می‌کند:
توسعه زیرساخت‌های ابری مقاوم: طراحی و پیاده‌سازی سرویس‌های ابری پایدار، مقیاس‌پذیر و با در دسترس‌پذیری بالا برای پشتیبانی از کل اکوسیستم.
امنیت‌سازی فضای مجازی با هوش مصنوعی: شناسایی نقاط آسیب‌پذیر در شبکه و سامانه‌ها با استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشین و ارائه راهکارهای هوشمند برای رفع تهدیدات.
نگهداری و مهندسی داده‌های کلان: مدیریت چرخه حیات داده‌های حجیم تولیدشده در حلقه‌های شش‌گانه، از ذخیره‌سازی تا بازیابی امن.
توسعه مدل‌های تولیدگر (Generative Models): طراحی و پیاده‌سازی مدل‌های هوش مصنوعی مولد برای شبیه‌سازی حملات، تولید داده‌های آموزشی امن، و بهبود سیستم‌های تشخیص نفوذ.
طراحی و تولید محصول نهایی: تبدیل دستاوردهای پژوهشی به محصولات و سرویس‌های امنیتی قابل عرضه به صنعت و دولت.
برنامه‌های پژوهشی مرکز
مرکز دارای سه برنامه پژوهشی اصلی است:
۱. برنامه نگهداری و مهندسی داده‌های کلان
۲. برنامه مدل‌های تولیدگر
۳. برنامه طراحی و تولید محصول نهایی
ساختار و نحوه اداره
مرکز دارای سه رکن اصلی است:
هیأت امنا: بالاترین مرجع علمی و سیاست‌گذار که ریاست آن بر عهده شرکت توسعه ارتباطات است و وظیفه تعیین خط‌مشی‌های کلان مرکز را بر عهده دارد.
رئیس مرکز: بالاترین مقام اجرایی که توسط هیأت امنا انتخاب و با حکم رئیس دانشگاه تهران منصوب می‌شود.
شورای علمی: متولی تدوین برنامه‌های علمی و پژوهشی و بررسی طرح‌های تحقیقاتی.
این مرکز به صورت خودگردان اداره می‌شود و کلیه هزینه‌های جاری خود از جمله نیروی انسانی، تجهیزات و فضای فیزیکی را از محل درآمدهای حاصل از قراردادهای پژوهشی، تسهیلات و کمک‌های دولتی و مردمی تأمین می‌کند. اعضای هیأت علمی دانشگاه نیز می‌توانند به عنوان عضو وابسته با این مرکز همکاری نمایند.
دستاوردها و افق پیش رو
مرکز تحقیقات توسعه هوش مصنوعی در امنیت فضای مجازی، با تکیه بر توان علمی دانشگاه تهران، مشارکت صنعتی شرکت توسعه ارتباطات، و هم‌افزایی با موسسه نوآوری و فناوری ارس، در تلاش است تا به قطب ملی امنیت سایبری هوشمند و زیرساخت‌های ابری مقاوم تبدیل شود. این مرکز با ایجاد بستری پویا برای انجام پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی و پروژه‌های محققان جوان، نقش بسزایی در تربیت نسل آینده متخصصان امنیت فضای مجازی و هوش مصنوعی ایفا می‌کند و گامی بلند در جهت تحقق چشم‌انداز هزارساله پژوهشکده برمی‌دارد.
تاریخ تصویب اساسنامه: ۰۱/۰۳/۱۴۰۲
نوع مرکز: تقاضا‌محور (نوع ۳)
مرجع نظارت: معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
همکار صنعتی: شرکت توسعه ارتباطات